Thế nào là đòi nợ đúng luật ?

Thời gian gần đây, xảy ra nhiều vụ vỡ nợ có quy mô lớn. Không ít vụ vay mượn, khi xảy ra tranh chấp người dân không nhờ cơ quan tố tụng mà tự giải quyết, vậy theo quy định của pháp luật thì “đòi nợ” thế nào là đúng luật?

Thế nào là đòi nợ không phạm luật ?

Thực tiễn đời sống thường xuyên diễn ra các hoạt động vay mượn tiền với nhau. Theo Luật sư Nguyễn Văn Khôi, việc thu hồi tiền đã cho vay được thực hiện như sau: Nếu người vay tiền có hành vi gian dối ngay từ khi thực hiện giao dịch hoặc có hành vi tẩu tán tài sản, bỏ trốn… nhằm chiếm đoạt tài sản hoặc sử dụng khoản tiền vay vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng trả thì hành vi của người đó có dấu hiệu phạm tội (tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” hoặc tội “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”).

Trong trường hợp này, người cho vay tiền cần làm đơn tố giác gửi Cơ quan Điều tra, đề nghị tiến hành điều tra nếu có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm thì khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can theo quy định của pháp luật.

Nếu xảy ra vụ án hình sự thì khi xét xử tòa án sẽ giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự, theo đó người vay tiền vừa bị giải quyết về vấn đề hình sự vừa phải bồi thường số tiền chiếm đoạt cho người bị hại do hành vi phạm tội mà người vay tiền gây ra, theo quy định tại Điều 28 Bộ luật Tố tụng Hình sự.

Nếu người vay tiền không có dấu hiệu phạm tội thì đây chỉ là giao dịch dân sự bình thường, việc không trả được nợ đúng hạn là do nhiều nguyên nhân. Người cho vay tiền có quyền khởi kiện đến tòa án có thẩm quyền để buộc người vay tiền trả lại tiền.

Đây là giao dịch vay tài sản không có tài sản bảo đảm nên sau khi bản án có hiệu lực pháp luật của tòa án tuyên buộc bên vay phải trả tiền  thì những tài sản của người vay (nếu có) sẽ được Cơ quan Thi hành án Dân sự kê biên, phát mại để thực hiện nghĩa vụ trả nợ của người vay tiền.

Nếu tài sản của người phải thi hành án đã được đem bảo đảm để thực hiện các nghĩa vụ dân sự khác như: Đặt cọc, cầm cố, thế chấp… thì Cơ quan Thi hành án Dân sự sẽ ưu tiên trả các khoản nợ có bảo đảm, khoản tiền còn thừa mới được trả nợ cho những nghĩa vụ không có các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự – Luật sư Khôi cho biết.

Cũng có ý kiến cho rằng: Khi xảy ra tranh chấp về nợ nần, nếu bản thân người cho vay (chủ nợ) tự đòi tiền theo kiểu “xã hội đen” có thể sẽ bị xử lý hình sự về tội “Cướp tài sản” hoặc tội “Cưỡng đoạt tài sản”.

Tuy nhiên, trong trường hợp vay tiền được thực hiện dưới danh nghĩa “hùn vốn làm ăn”; thì việc đòi lại số tiền này có thể xảy ra một trong hai trường hợp sau đây: Nếu khi giao, nhận tiền, hai bên có lập thành văn bản, ghi mục đích của việc giao tiền là góp vốn kinh doanh thì việc bạn rút vốn sẽ tùy thuộc vào thỏa thuận của hai bên (nếu có) hoặc theo quy định của pháp luật; Nếu khi giao, nhận tiền, hai bên có lập thành văn bản, trong đó ghi rõ mục đích của giao dịch này là “vay tiền” thì đây chỉ là giao dịch vay và cho vay thông thường (không phải là việc góp vốn làm ăn chung).

Khó đòi tiền cho vay nếu không có chứng cứ

Trong một vụ việc dân sự, để đơn khởi kiện được Tòa án thụ lý, phía nguyên đơn cần củng cố tài liệu chứng cứ liên quan đến việc vay tiền, nhận tiền giữa hai bên. Theo đó, người khởi kiện vụ án gửi đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ kèm theo đến Tòa án có thẩm quyền giải quyết vụ án. Điều này có nghĩa, để đơn khởi kiện của  được chấp nhận, người cho vay phải có bằng chứng, chứng cứ thể hiện mối quan hệ vay hoặc cả hai bên đều thừa nhận có khoản vay này. Đối với “các tài liệu nghe được, nhìn được được coi là chứng cứ nếu xuất trình kèm theo văn bản xác nhận xuất xứ của tài liệu đó”.

Trong trường hợp việc vay mượn giữa hai bên không thiết lập hợp đồng, cũng không có giấy biên nhận mà chỉ có bản ghi âm, thì để bản ghi âm này trở thành chứng cứ trong vụ kiện. Nội dung bản ghi âm phải ghi nhận việc vay mượn giữa hai bên đồng thời người cho vay phải xuất trình được văn bản xác nhận xuất xứ (ví dụ nếu ghi âm bằng điện thoại thì phải được nhà cung cấp dịch vụ mạng cung cấp được cuộc gọi, thời gian…).

Nếu không xuất trình được thì bản ghi âm này khó thể trở thành chứng cứ trong vụ án. Ngoài ra, nếu người vay không thừa nhận đã cầm tiền, trường hợp này (phía nguyên đơn) phải xuất trình được cả chứng cứ chứng minh người này đã cầm tiền của bên cho vay (như biên bản nhận tiền…).

Đăng Đạt – Lê Hiển

Theo phapluatvn